English
دوفصلنامه علمی- پژوهشی کشاورزی بوم شناختی
مشاهده جزئیات مقاله
دانلود فایل مقاله :
( 219 بازدید ) ( 62 دانلود )
اطلاعات انتشار : دوره 8 - شماره 1
نوع مقاله : مقالة‌ تحقيقي‌ (پژوهشي‌)
عنوان مقاله : پهنه­ بندي بوم­ شناختی زراعی گندم آبی با استفاده از سامانه­ های اطلاعات جغرافیایی و مدل تحلیل سلسله مراتبی در استان ایلام
خلاصه مقاله : سابقه و هدف: بررسی تناسب اراضی  برای تولید محصول پایدار در مناطق خشک و نیمه خشک مورد نیاز است. گیاهان زراعی بهترین رشد را در مکان‌هایی دارند که شرایط آب و هوایی و عامل ­های خاکی نیازهای رشدی آنها را به بهترین نحو تامین می‌کنند. عامل ­هایی مانند ارتفاع، شیب، جهت شیب، نوع خاک، پوشش زمین و بسیاری از عامل­ های آب و هوایی که بر رشد محصول تاثیر دارند، در مشخص کردن مناسب­ ترین مناطق برای کشت یک گیاه تعیین کننده هستند. روند طبقه­ بندی تناسب اراضی شامل ارزیابی و گروه­ بندی مناطق خاصی از نظر مناسب بودن آنها برای استفاده مشخصی است. در این پژوهش، توانایی دیمزارهای غرب کشور از نظر کشت گندم آبی در استان ایلام با استفاده از GIS و روش مدل تحلیل سلسله مراتبی  (Analytical Hierarchy Process: AHP)  مورد ارزیابی قرار گرفت که ضمن آن متغیرهای اقلیمی متناسب با نیازهای اکوفیزیولوژی گندم بررسی شده و درنهایت مناطق به سه منطقه مستعد، نیمه ­مستعد و نامستعد، طبقه ­بندی شدند. مواد و روش­ ها: در این تحقیق ، متغیرهای اقلیمی دما و  بارش از 7 ایستگاه سینوپتیک (همدید) منطقه و متغیرهاي محیطی شامل ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از رودخانه، بافت و مواد آلی خاك، احتمال رخداد دماهای مناسب در مرحله­ی جوانه­ زنی، احتمال رخداد دمای بیشینه روزانه ºC25 و بیشتر در مرحله ­ی گلدهی و احتمال رخداد دمای بیشینه روزانه ºC30 و بیشتر در مرحله­ ی پرشدن دانه به عنوان عامل­ های مؤثر در پهنه ­بندي، مورد استفاده قرار گرفت. درآغاز داده­ هاي مربوط به هر­کدام از عامل‌های اقلیمی و متغیرهای محیطی استخراج شد، آنگاه نقشه­ هاي مربوط به این متغیرها ترسیم شد. در ادامه وزن هر لایه اطلاعاتی با روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی مشخص و تلفیق لایه ­های مورد نظر در محیط GIS انجام شد. روش‌های رگرسیون، Kriging و IDW برای درونیابی متغیرهای محیطی مورد استفاده قرار گرفتند. سپس نقشه ­ی پهنه­ بندي اراضی مستعد کشت گندم آبی در استان ایلام به­ دست آمد. پهنه­ بندی اراضی در پنج طبقه شامل: بسیار مناسب، مناسب، متوسط، ضعیف و نامناسب بر پایه تقسیم بندی سازمان خواربار و کشاورزی (فائو) انجام شد. اراضی بسیار ضعیف دارای محدودیت­ های شدیدی هستند که به ندرت از طریق نهاده­ های ورودی یا شیوه­ های مدیریتی می­توان بر آنها غلبه کرد. نتایج و بحث: نتايج تجزيه و تحليل پرسشنامه ­هاي AHP نشان داد، در بين عامل‌های موثر در تناسب اراضی، دمای مناسب در مرحله کاشت (31/0) و ارتفاع (009/0) دارای بيشترين و کمترين وزن بودند. در این مدل AHP نسبت سازگاری حدود 035/0 است. این نشان می دهد که مقایسه معیارها بسیار درست بوده و وزن­های نسبی برای استفاده در تجزیه و تحلیل تناسب اراضی در ایلام مناسب بود. بر پایه نقشه ­ی نهایی پهنه­ بندی به ­دست آمده، 23/31 درصد از اراضی استان براي کشت بسیار مناسب، 74/34 درصد مناسب، 91/13 درصد داراي قابلیت متوسط،  04/16 درصد ضعیف و 04/8 درصد نیز براي کشت گندم آبی نامناسب هستند. در حال حاضر 08/22 درصد از سطح زمین‌های کشاورزی استان زیر کشت گندم است.  نتایج به دست آمده از این تحقیق نشان داد که نقش هر­یک از متغیرهای اقليمی و محیطی بر عملکرد گندم آبی در مناطق مختلف استان ایلام متفاوت است. همچنین می توان مناطق مناسب برای کشت گندم آبی را با استفاده از روش GIS و روش AHP تعیین کرد. نتیجه­ گیری: در اين تحقيق، موثرترين عامل‌ها در تعيين تناسب اراضی براي کشت گندم، دماي مناسب در مرحله کاشت، احتمال رخداد بیشینه دماي 25 درجه سلسیوس و بیشتر در طول گلدهي، ارتفاع و شيب بود. نتیجه دیگری که از این تحقیق گرفته شد، تأیید قابلیت GIS در پهنه ­بندی است.
تخصص ها : متغیر­های محیطی، دما، بارش، GIS، AHP.
منابع : Abdollahi, A., Emami, J. and Hosseini Sabet, S.M., 2013. Climatic zoning wheat crops in the Hamedan province using geographic information systems and satellite imagery. Publications Research Institute of Planning, Agricultural Economics and Rural Development.Ahansaz, S., Biabani, A. and Kamkar, B. 2012.* Evaluation of land suitability with the actual performance of the wheat fields of Gorgan area using GIS. In Proceedings 2nd Conference of Planning and Environmental Management, 15th – 16th May, Tehran, Iran, pp. 48-55.*Ahmadi, k., Gholizadeh, H., Hosseinpoor, R., Hatami, F., Fazli, B., Kazemian, A. and Rafiee, M., 2015. *Agricultural Organization Report. Ministry of Agriculture Press, Tehran, Iran.Ahmadi, M., Fallahi Khoshji, M. and Khaledi, Sh., 2016. Agtoclimatic zoning of barley cultivattion in Lorestan province using analytical hierarchy process (AHP) and fuzzy models. Journal of Agroecology. 6 (1), 11-27.*Alizadeh, A., 2003. Principles of Applied Hydrology, Published 16. Imam Reza University Press, Mashhad, Iran.Bani Aghil, A.S., Rahemi Karizaki, A., Biabani, A. and Faramarzi, H., 2016. Potential physiographic zoning wheat using a weighted linear combination (WLC) in Golestan province. Journal of Applied Research Plant Ecophysiology. 3 (1), 17-30.* (In Persian with English abstract).Bazgir, S., 1999. Evaluate the potential of dryland wheat crop climate (Case study of Kurdistan). MS.c. Thesis. Tehran University, Tehran, Iran.Bertolini, M., Braglia, M. and Carmignani, G., 2006. *Application of the AHP methodology in making a proposal for a public work contract. International Journal of Project Management. 24(5), 422-30,Bidadi, M.T., Kamkar, B., Abdi, A. and Kazemi, H., 2015. *Land suitability evaluation for rainfed wheat using Geographic Information System (GIS) (Case study: Gharasoo field). Journal of Agricultural Knowledge and Sustainable Development. 25(1), 132 – 143.*Eini, H., Sadeghi, S.A. and Hossein Zadeh, S.R., 2012. Topoclimatic potential zoning of dry land wheat in Kermanshah province. Journal of Geography and Regional Development. 19, 21-45. *(In Persian with English abstract).Fischer, G., 2002. Global Agro-Ecological Zones Assessment, Food and Agricultural Organization of the United Nations, IIASA.Hundal, S.S., Singh, R. and Dhaliva, L.K., 1997. Agro-climatic indices for predicting phenology of wheat (Triticum aestivum) in Punjab. Journal of Agricultural Science. 67, 265- 268.*Kamali, Gh., Malaee, P. and Behyar, B., 2010. Atlas wheat of Zanjan province using the climate data and GIS. 24 (5), 894-907. *(In Persian with English abstract).Kamali, Gh., Sedghiani Pour, A., Sedaghatkerdar, A. and Asgari, Gh., 2008. Evaluation of climatic potential of wheat cultivation in the East Azerbaijan province. Journal of Water and Soil Science. 22 (2), 367-383. (In Persian with English abstract).Kamali, Gh., 1996. Ecological study of the ability of West Country dry land farming in terms of climate and with particular emphasis on wheat. Ph.D. Thesis. Science and Research Islamic Azad University. Tehran, Iran. (In Persian with English abstract).Kazemi, H., 2012. Zoning of the agronomic – ecological potential of Golestan province to develop appropriate cropping pattern. Ph.D. Thesis. Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran.Kazemi, H., Sarvestani, Z.T., Kamkar, B., Shataei, S. and Sadeghi, S., 2015. Ecological zoning for wheat production at province scale using geographical information system. Advances in Plants and ,.Agriculture Research. 2(1), 1-7.Koochaki, A. 2009.* Agriculture in Arid Areas. Jahad Daneshgahi Press, Mashhad, Iran.Noor Mohammadi, Gh., Siadat, A.and Kashani, A., 2000. Crop Culture. Shahid Chamran University Press, Ahvaz, Iran.Neamatollahi, E., Mohammadi, A., Bannayan, B., Jahansuz, M.R., Paul Struik, A.  and Farid, A., 2012. Agro-ecological zoning for wheat (Triticum aestivum), sugar beet (Beta vulgaris) and corn (Zea mays) on the Mashhad plain, Khorasan Razavi province. The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Sciences. 15, 99–112.*Sari Sarraf, B., Bazgir, S. and Mohammadi, Gh.H., 2009. Climatic zonation of wheat cultivation in the province of West Azerbaijan. Journal of Geography and Development, 13, 5-26. *(In Persian with English abstract).Seyedi Shahivandi, M., Khaledi, N., Shakiba, SH. and Mirbagheri, B., 2013. Climatic zoning maize farming in the province using GIS techniques. Journal of Applied Research. In Geographical Science. 13 (29), 214-195. (In Persian with English abstract).Zabihi, H., Ahmad, A., Nour Said, M., 2014. Zoning of the agro-ecological potential in Ramsar basin with geographical databases. Middle-East Journal of Science Research. 21 (10), 1751-1756,Zeinali, E. and Soltani, A., 2001. *Determination cardinal temperature in wheat. Research Report, GUASNR, Gr, IR.Zolfagharnejad, H. and Kazemi, H., 2016. *Evaluation of environmental variables to identify suitable areas for corn cropping using spatial analysis of geographic information system. Journal of Agroecology. 6 (2), 197-211.
شماره صفحه :
از 61 تا 74


نویسندگان مقاله :
نویسندهترتیب نویسندهدانشگاه / سازمان/ موسسهدانشگاه / سازمان/ موسسه ( لاتین )سمتپست الکترونیکیمدرک تحصیلی
پروانه وفا 1دانشگاه ایلام  m.faramarzi@ilam.ac.ir 
مهرشاد براری 2دانشگاه ایلام  m.faramarzi@ilam.ac.ir 
یاسر علی زاده 3دانشگاه ایلام  m.faramarzi@ilam.ac.ir 
مرزبان فرامرزی
(نویسنده مسئول)
4دانشگاه ایلام  m.faramarzi@ilam.ac.ir 

کلیه حقوق این وب سایت برای دوفصلنامه علمی- پژوهشی کشاورزی بوم شناختی محفوظ می باشد .