English
دوفصلنامه علمی- پژوهشی کشاورزی بوم شناختی
مشاهده جزئیات مقاله
دانلود فایل مقاله :
( 13 بازدید ) ( 14 دانلود )
اطلاعات انتشار : دوره 8 - شماره 2
نوع مقاله : مقالة‌ تحقيقي‌ (پژوهشي‌)
عنوان مقاله : ارزیابی وضعیت تنوع زیستی محصول ­های زراعی و باغی در استان گلستان در سال‌های 1393-1377
خلاصه مقاله : سابقه و هدف: بهره­ برداری بهینه و حفاظت از تنوع گیاهی، به عنوان یکی از راهکار­های مناسب برای تضمین انعطاف­ پذیری بوم­ نظام ­های کشاورزی در برابر ناپایداری‌های محیطی و فشارهای ناشی از آفات  و بیماریها مطرح است. تنوع زیستی در چشم­ اندازهای کشاورزی، در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است زیرا به طور شایان توجهی در تولیدات کشاورزی، امنیت غذایی، بازده اقتصادی و همچنین حفظ کلی تنوع زیستی جهان نقش دارد. با توجه به اهمیت تنوع زیستی در نظام‌های کشاورزی، این بررسی با هدف ارزیابی وضعیت تنوع زیستی گیاهان زراعی و باغی در طی دو دهه اخیر در شهرستان‌های مختلف استان گلستان انجام شد.مواد و روش­ ها: داده­های مورد نیاز شامل سطح زیرکشت مهم‌ترین گیاهان زراعی (شامل گندم، جو، برنج، کلزا، سویا، پنبه، باقلا و نخودفرنگی) و مهم‌ترین گیاهان باغی ( شامل مرکبات، توت فرنگی، هندوانه، آلو و هلو) برای 14 شهرستان استان گلستان در سال­ های 1393-1377 از طریق مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان­ها، مرکز آمار و اطلاعات سازمان جهاد کشاورزی، سالنامه آماری وزارت جهاد کشاورزی و مصاحبه حضوری با کارشناسان و مدیران جهاد کشاورزی استخراج شد. شاخص ­های شانون، مارگالف، منهینیک، سیمپسون، یکنواختی و شاخص همانندی سورنسون با استفاده از معادله‌های مربوطه محاسبه شد.نتایج و بحث: نتایج نشان داد، شاخص ­های تنوع زیستی کشاورزی در استان گلستان در طی سال‌های آماری مورد بررسی، دارای نوسان‌های شدیدی بوده به طوری‌که شاخص شانون از سال 1377 تا 1393 از 63/1 به 33/1 در گیاهان زراعی کاهش یافته، ولی این شاخص در زمینه گیاهان باغی افزایش یافته است. بر این اساس بیشترین میزان شاخص تنوع شانون برای گیاهان زراعی، به شهرستان­ های بندرگز (73/1) و گرگان (72/1) و کمترین آن به شهرستان­های مراوه­تپه (95/0) و کلاله (98/0) تعلق گرفت. این شاخص برای گیاهان باغی، در شهرستان­ های گرگان (27/2) و علی­آباد کتول (20/2) بیش­ترین و در شهرستان­ های مراوه­ تپه (68/0) و گمیشان (93/0) کمترین میزان را نشان داد. همچنین با توجه به میزان شاخص شانون، شهرستان­ های بندرگز و گرگان از نظر شاخص یکنواختی گیاهان زراعی نیز به ترتیب با 717/0 و 674/0 دارای بیشترین میزان بوده و کمترین میزان این شاخص به شهرستان­ های کلاله (317/0) و گنبد کاووس (393/0) تعلق گرفت. در بین گیاهان باغی، شاخص یکنواختی در شهرستان­ های گمیشان و گالیکش به ترتیب با 704/0 و 686/0 بیشترین میزان و شهرستان مراوه تپه (254/0) کمترین میزان را داشتند. بررسی شاخص همانندی سورنسون در بخش گیاهان زراعی نشان داد که مینودشت با کلاله (95/0) و آق­ قلا (92/0) بیشترین همانندی  و گمیشان با علی­آبادکتول (21/0) کمترین همانندی را داشتند. شهرستان­های بندرگز و کردکوی با شاخص همانندی 89/0 بیشترین میزان و شهرستان گمیشان با شهرستان ­های گرگان (11/0)، علی‌آبادکتول (14/0) و بندرگز (19/0) دارای کمترین میزان شاخص سورنسون در بین گیاهان باغی شناخته شدند.نتیجه­ گیری: بنابر نتایج این پژوهش، تنوع محصولات کشاورزی استان گلستان در دوره آماری مورد بررسی، کاهش یافته است. به طوری که تنوع در بسیاری از شهرستان­ها به میزان پایینی رسیده و تنها در شمار معدودی از شهرستان­ ها تنوع بالایی از محصولات کشاورزی دیده شد. در اغلب شهرستان ها بیشترین سطح زیر کشت گیاهان زراعی به گندم، سویا و کلزا اختصاص داشت. به طورکلی با ایجاد زیرساخت­ های مناسب، آموزش و آگاهی دادن به کشاورزان و تشویق آنان به تولید محصولات متنوع کشاورزی، می ­توان زمینه و شرایط لازم برای استفاده از خدمات بی‌مانند تنوع زیستی را در بوم‌نظام‌های کشاورزی استان گلستان فراهم کرد.
تخصص ها : سورنسون، سیمپسون، شانون، مارگالف، منهینیک.
منابع : Allah-Yari, Sh., Jalali Honarmand, S., Mandani, F. and Khorami Vafa, M., 2015. Evaluation of biodiversity changes in crop production in Kermanshah province during 2009-2010. Iranian Journal of Field Crops Research. 13 (2), 340-348. (In Persian with English abstract).*Aynehband, A., 2014. Ecology of Agricultural Systems. Shahid Chamran University Press, Ahvaz, Iran.*Banderia, B., Jamet, J.L., Jamet, D. and Ginoux, J.M., 2013. Mathematical convergences of biodiversity indices. Ecological Indicatiors. 29, 522-528.*Davari, A., Khoshbakhat, K., Veisi, H., Ghalegolab Behbahani, A., Liaghati, H., and Kambouzia, J. 2011. Assessing the influence of socio-economic factors on vegetables diversity; The case of Varamin County. Journal of Agroecology. 1 (2), 52-60. (In Persian with English abstract).*Ejtehadi, H., Sepehry, A. and Akkafi, H.R., 2009. Methods of Measuring Biodiversity. Ferdowsi University of Mashhad Press, Mashhad, Iran.*Hawksworth, D.L., 1995. Biodiversity: Measurement and Estimation (Vol. 345). Springer Science and Business Media.*Kazemi, H., Tahmasebi Sarvestani, Z., Kamkar, B., Shataei, Sh. and Sadeghi, S., 2013. Agro-ecological zoning of Golestan province lands for soybean cultivation uing geographical information system (GIS). Agricultural Science and Sustainable Production. 23 (4), 21-40. (In Persian with English abstract).*Koocheki, A., Nassiri Mahallati, M. and Nadjafi, F., 2004a. The agrobiodiversity of medicinal and aromatic plants in Iran. Iranian Journal of Field Crops Research. 2, 215-208. (In Persian with English abstract).*Koocheki, A., Nassiri Mahallati, M., Jahanbin, G.H. and Zarea, A., 2004b. Diversity of crop cultivars in Iran. Desert Journal. 9, 49-67. (In Persian with English abstract).*Koocheki, A., Nassiri Mahallati, M., Zare Feiz Abadi, A. and Jahanbin, G., 2004c. Diversity of cropping systems in Iran. Pajouhesh and Sazandegi. 63, 70-83. (In Persian with English abstract).*Koocheki, A., Nassiri Mahalati, M., Jahani Kandari, M. and Bromand Rezazadeh, Z., 2011a. Biodiversity study of Iranian Industrial Plants. Iranian Journal of Field Crops Research. 9 (3), 301-309. (In Persian with English abstract).*Koocheki, A., Nassiri Mahalati, M., Moradi, R. and Alizade, Y. 2011b.Meta analysis of agrobiodiversity in Iran. Journal of Agroecology. 2 (1), 1-16. (In Persian with English abstract).*Koocheki, A., Nassiri Mahallati, M., Hassanzade, F., Mansoori, H., Amiri, S.R., Zarghani, H. and Karimian, M., 2013. Assessing vegetable biodiversity in Iranian Agro-ecosystems. Applied Ecology. 2, 1-11. (In Persian with English abstract).*Liu, Y., Duan, M. and Yu, Zh., 2013. Agricultural landscapes and biodiversity in china. Agriculture, Ecosystems and Environment. 166, 46-54.*Magurran, A.E., 1988. Why Diversity? In: Ecological Diversity and Its Measurement. Springer Netherlands.*Magurran, A.E., 2004. Measuring Biological Diversity. Blackwell Publishing. Oxford, UK.*Menhinick, E.P., 1964. A comparison of some species-individuals diversity indices applied to samples of field insects. Ecology. 45, 859–861.*Moradi, R.A. and Sami, S., 2014. Biodiversity study of crops, gardens and livestock in Kerman province. Journal of Agroecology. 6 (3), 656-667. (In Persian with English abstract).*Naeem, S. and Li, S., 1995. Biodiversity enhances ecosystem reliability. Nature. 390, 505-509.*Nassiri Mahalati, M., Koocheki, A.R., Tavakkoli Kakhki, H.R. and Soltani, M., 2017. Agrobiodiversity indices for three cucurbit species in Khorasan- Razavi province. Journal of Agroecology. 9 (1), 1-14. (In Persian with English abstract).*Perronne, R., Makowski, D., Goffaux, R., Montalent, P. and Goldringer, I., 2017. Temporal evolution of varietal, spatial and genetic diversity of bread wheat between 1980 and 2006 strongly depends upon agricultural regions in France. Agriculture, Ecosystems and Environment. 236, 12–20.*Pimentel, D., Stachow, U., Takacs, D.A., Brubaker, H.W., Dumas, A.R., Meaney, J.J., Onsi, D.E. and Corzilius, D.B., 1992. Conserving biological diversity in agricultural/forestry systems. BioScience, 42, 354-362.*Pourbabaei, H., Heidari, M., Begim Faghir, M. and Naghilou, M., 2012. Evaluation of biodiversity and enrichment of under-mesh vegetation in relation to soil physics and chemistry and topography in Anatolian oak of Asalem forest, Guilan. Quarterly Journal of Plant and Ecosystem. 8 (31), 15-26. (In Persian with English Abstract).*Pourghasemian, N. and Moradi, R., 2016. Assessing biodiversity of agronomical and horticultural productions of Isfahan province. Journal of Agroecology. 8 (2), 212-226. (In Persian with English abstract).*Stocking, M., 1999. Agrobiodiversity: A positive means of addressing land degradation and suitable rural livelihoods. In: Conacher, A.J. (Eds.), Land Degradation; Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, pp. 1-16.*Tabrizi, L., Amini Kordkandi, P. and Khoshbakht, K., 2015. Investigating the production systems and biodiversity of medicinal and aromatic plants in Qazvin province agroecosystems. Journal of Agroecology. 6 (4), 880-890. (In Persian with English abstract).*Thrupp, L.A., 1998. Cultivating Diversity: Agrobiodiversity and Food Security. World Resource Institute, Washington DC.*Vatani, L., Akbarinia, M., Galali, G.A. and Espahbodi, K., 2007. Study of natural regeneration of woody species diversity in alder plantation in Mazandaran wood and paper low forests. Pajouhesh and Sazandegi. 77, 115-127. (In Persian with English abstract).*Zargaran, M.R. and Akbarian, J., 2016. Importance of alpha and beta diversity in the ecosystem. Quarterly Journal of Agricultural and Natural Resources Engineering. 13 (51), 27-31. (In Persian with English abstract).*
شماره صفحه :
از 47 تا 67


نویسندگان مقاله :
نویسندهترتیب نویسندهدانشگاه / سازمان/ موسسهدانشگاه / سازمان/ موسسه ( لاتین )سمتپست الکترونیکیمدرک تحصیلی
حسین کاظمی
(نویسنده مسئول)
1دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان  hkazemi@gau.ac.ir 
مارال نیازمرادی 2دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان  hkazemi@gau.ac.ir 
شبنم پورشیرازی 3دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان  hkazemi@gau.ac.ir 
نازنین شریفی 4دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان  hkazemi@gau.ac.ir 

کلیه حقوق این وب سایت برای دوفصلنامه علمی- پژوهشی کشاورزی بوم شناختی محفوظ می باشد .